Lepenski Vir

Tamo gde se odmoran Dunav iz Panonske nizije ustremio na Karpate kroz koje je „čeličnom upornošću“ usekao gvozdena vrata, gde su se ljudi iz praistorije prvi put odvažili da izađu iz pećina i formiraju prve urbane zajednice, a da za to niko do pre 50-ak godina nije ni znao, nalazi se lokalitet Lepenski Vir.
Lepenski Vir, Donji Milanovac, Srbija

Praistorijski vremeplov – Lepenski Vir

Tamo gde se odmoran Dunav iz Panonske nizije ustremio na Karpate kroz koje je „čeličnom upornošću“ usekao gvozdena vrata, gde su se ljudi iz praistorije prvi put odvažili da izađu iz pećina i formiraju prve urbane zajednice, a da za to niko do pre pedesetak godina nije ni znao, nalazi se lokalitet Lepenski Vir. Poseta Lepenskom Viru podstaknuće vas na razmišljanje o značaju svih faza u razvoju čovečanstva, o značaju poštovanja zakona prirode i nagnati vas da shvatite našu neraskidivu povezanost sa njom. Bićete podstaknuti da vrednujete tradicionalna znanja i umeća koja su se prenosila sa generacije na generaciju. Pozicioniranje u ovom svetu, na prvi pogled nema nekog smisla i svrhe, ali kada proučavamo naše postojanje od davnina do savremenog doba, ima svoja pravila, svoje bezvremene principe i neosporno prilagođavanje i preživljavanje sa i uz pomoć prirode.

Posle izgradnje hidrocentrale i formiranja Đerdapskog jezera, lokalitet je izmešten za 50 metara uz klisuru.Važno je reći da je to bilo jedno dobro organizovano i odlično izvedeno preseljenje i da se vodilo računa da nova lokacija bude pod istim nagibom kao originalna i na istom rastojanju od stene Treskavice, toliko bitne za život ovog kraja i naselja.

Praistorijski vremeplov – Lepenski Vir - Upoznajte Lepence

Priča o Lepenskom Viru počinje sa grupom studenata arheologije sa Beogradskog univerziteta, predvođena profesorom Dragoslavom Srejovićem. Godine  1965. počinju iskopavanja na osnovu istaživanja arheologa Obrada Kujovića. Posle početne skepse, došla je euforija. Otkrivene su skulpture od oblutaka ribolikog izgleda, kao i tragovi naselja sa skoro savremenim urbanim strukturama od ulica do trgova. Ova otkrića i skulpture u kojima se prepliću ljudski i riblji motivi i geometrijske šare, izazvali su senzaciju u naučnim ali i širim društvenim krugovima. Neke osnovne arheološke premise morale su da budu preispitane, a vremenski period u kome se naša civilizacija razvijala trebalo je da bude “resetovan.“

Nađeni su artefakti iz doba od 9500 do 4500 godina pre naše ere, od doba ranog mezolita do kasnog neolita, u kome se dogodilo skoro sve što o praistoriji znamo – od napuštanja pećina, preko izgradnje naselja, pripitomljavanja životinja i biljaka, mešanja sa doseljinicima sa Bliskog istoka do pojave privatne svojine. Ono što se nije dešavalo u ovom periodu bili su ratovi, jer na ostacima skeleta nisu nađene povrede koje bi ukazivale na ratne aktivnosti, tako da se može reči da je lokalitet Lepenski Vir, mali mikrokosmos trajanja i opstajanja praistorijskog čoveka.

Zastanite ispred moderne zgrade u kojoj se nalaze ostaci lepenskog naselja kao i izložbeni deo sa oko 100 eksponata, projekciona sala i suvenirnica. Obratite pažnju na važnost prozračnosti te zgrade jer ona omogućava da se na lokalitetu Lepenski Vir vidi senka koju baca mistična stena Treskavica. Ovo je jedan od najvećih arheoloških muzeja na otvorenom u regionu, i njegovim obilaskom budite sigurni da ulazite u neku vrstu vremeplova koji će vas vratiti u praistoriju i razvoj prvih civilizacija. Kada uđete u ovaj muzej, možete doživeti način života drevnih ljudi bar kada je reč o reljefu i položaju.

Doživite arhitekturu staništa naših predaka koja su bila trapezastog oblika sa otvorima ka istoku odnosno ka Dunavu i steni. Kuće su bile potkovičasto poređane sa centralnim trgom na kome je bilo i svetilište. Ovaj raspored veoma podseća na današnje gradiće, naročito na Mediteran, tako da se slobodno može reći da su ova naselja klica savremene urbane kulture. Nastambe su zidane tako da se koristi energija iz ognjišta koje je bilo ukopano pored ulaza kuće. Pored ognjišta bili su i kameni stolovi, ali i svetilišta i grobovi predaka, što dokazuje da ni ti preci mezokefalne glave, širokih lica i robusne građe nisu mislili samo na goli opstanak, već su imali i razvijenu duhovnost.

I tada, kao i sada, bilo je potrebno osmisliti mesto gde će jedan veći broj ljudi moći da živi na manjem prostoru, a da jedni drugima ne smetaju kao  i da zadovolje socijalne, ekološke pa i sanitarne uslove. Pri projektovanju ovih kuća sa svojim jednakostranim zidovima, vidi se da su ovi drevni ljudi raspolagali znanjima koja će se vekovima kasnije zvati matematika, a maštu dodatno bude šare na skupturama koje takođe imaju geometrijske elemente.

Taj civilizacijski napor i taj organizovani grad, vidljiv je i razumljiv svakom današnjem posetiocu, ma kako da danas  raspolažemo savremenim virtuelnim tehnologijama i mogućnostima.

Tri ostale opšteljudske karakteristike o kojima možemo da naučimo mnogo u ovom muzeju ljudske civilizacije su usklađenost sa prirodom, porodica i umetnički život, odnosno stvaralaštvo.

„Uklete skulpture“

Pre oko 8.000 godina, tokom perioda od oko 200 godina, tadašnji umetnici isklesali su oko 100 kamenih “lica” apstraktnog dizajna. Lica su jednostavna, sa širokim okruglim očima, stilizovanim nosom i otvorenim ustima. Ne izgledaju srećno.

Arheolozi kažu da glave izgledaju kao mešavina ljudskih i ribljih obeležja što predstavlja njihovu neobičnost. Neki dizajni liče na kosture ribe. Klisure i baseni u ovom delu Dunava dugo su dom jesetre i drugih velikih riba koje su omogućavali život ljudi na ovom području. Možda su drevni ljudi tokom ribolova zamišljali kako njihove duše migriraju u ribu posle smrti. Dakle, ove skulpture su mogle predstavljati pretke.

Da li ste znali da su na lokalitetu Lepenski Vir, pored skulptura sa ljudskim i ribljim crtama, nađene i skulpture sa geometrijskim arabeskama kao i motivima jelena? Neke nedešifrovane šare na ovim skulpturama dale su materijal da se razvije sumnja da je ovde zapravo nastala jedna od preteča pisma. U tu „sivu zonu“ spadaju i nađeni skeleti sahranjeni u sedećem položaju, u „turskom sedu“ ili veliki kosturi visoki preko 190 cm koji „pričaju“ o razgranatom i zanimljivom životu u praistoriji.

Gvozdena kapija

Da li ste znali da je Đerdapska klisura, prema predanju, stvorena uz pomoć džinova? Na prostoru od Alpa do istočnih delova Evrope nalazilo se Panonsko more. Pre 800 milenijuma, stene su se razdvojile i Panonsko more je isteklo moreuzom kroz rečnu klisuru Đerdap. Legenda kaže da su džinovi (Gerdap) ili Bogovi provalili Karpate od Golubačkog suženja do Malog Štrpca, i pustili da Panonsko more istekne u Crno more. Iskusite veličinu najveće evropske klisure probojnice i divite se silama prirode koje su stvorile ovaj fenomen. Sredinom 20. veka izgrađena je ogromna hidrocentrala na Đerdapu, a pre potapanja velikih delova obala počela je organizovana arheološka aktivnost na pronalaženju tragova ljudskih naselja. Izgradnjom hidrocentrale „ukroćen“ je silni Dunav, došlo je do podizanja nivoa vode i danas ovde možete uživati u pogledu na prelepo akumulaciono Đerdapsko jezero.  Ovde se možete upoznati sa praistorijskim civilizacijama, kroz ljudske i riblje motive na skulpturama koje možete videti na lokalitetu, geometrijske šare, skulpture od oblutaka ribolikog izgleda i brojne druge tragove naselja.

Legende - Prelepa Golubana, Prokleta Jerina i Šumska Majka

Pođite ka zapadnom ulazu u Nacionalni park gde možete videti misterioznu, nedavno iz temelja obnovljenu Golubačku tvrđavu. Ne zna se tačno ni pouzdano kada je sagrađena, niti ko joj je bio neimar, ali se za njeno ime vezuju razne romantične legende. Po jednoj legendi, Jerina, žena despota Đurđa Brankovića (o kojoj se zbog navodne surovosti govori kao o Prokletoj Jerini) gajila je puno golubova na Tvrđavi, pa otud i ime celom kompleksu. Drugalegenda kaže da je u Golubačkom gradu živela  prelepa princeza Golubana, koja je odbila ljubav turskog paše. Za kaznu, vezali su je na stenu iznad Dunava i zvali da se pokaje. Priča se da se po ovome stena iznad Dunava zove Babakaj. Neko naziv Golubac vezuje za izgled same tvrđave koja podseća na golubove na litici.

Nemilosrdnost „Šumske Majke“

Zanimljiva etnička struktura, vlaški narodni običaji i verovanja žive i danas i sa njima se možete upoznati na ovom području kroz određena mesta i predanja. Vlaške motive (romanska etnička grupa slična Rumunima koja živi u istočnoj Srbiji sa svojim specifičnostima) najslikovitije prikazuje priča o Muma Paduri zaštitnici žena i nemilosrdnoj osvetnici prema muškarcima. Kada se nađete u okolini Bora, setite se da su se nedavno neslano našalili sa vozačima, postavljajući venčanicu na put, zbog čega su mnogi koji su videli taj prizor govorili da se radi o Šumskoj Majci, čija duša poput Rustalki, jedri širokim prostranstvima Negotinske krajine i Đerdapa tražeći osvetu. Prolazeći, pak, pored Dunava, zamislite se nad verovanjem da u nekom dobu svog života, šaran dobije krila, izlazi iz Dunava i postaje zmaj.

Čudesno Tumane

Obiđite manastir Tumane, koji je po izgledu i arhitekturi velelepna građevina jedinstvena u Srbiji. Za ovaj manastir se vezuje verovanje da vernici koji ovde dođu doživljavaju čudesna isceljenja i ozdravljenja. Verovanje živi i danas jer je potkrepljeno i ponekim istinitim događajima naših sugrađana, što priče iz vremena prepodobnog Zosima Sinaita čini još postojanijim.

Čuveni Boljetin

Da li ste već bili u kanjonu Boljetinske reke? Ulaskom u muzej na lokalitetu Lepenski Vir, odvojite se stazom koja se uliva u ovu klisuru koju poznaje ceo naučni svet, jer se sa litica kanjona, šarenih kao parče torte, čitaju milioni godina prošlosti naše planete. Do klisurice je lako stići sa pedesetak metara udaljene stanice međugradskih autobusa na Boljetinskom brdu. Od mosta na uzvodnom kraju Boljetinske klisure nastavite pravo starim asfalnim putem uz rečicu. On se lagano penje pod senkom zelenila ka Boljetinskom brdu. Od kanjona se može  stići uređenom, malo zahtevnijom stazom do vidikovca Greben sa koga se može doživeti sva snaga, moć ali i mistika ove velike reke.

A kuda na predah?

Zašto ne biste svratili do restorana „Zlatna ribica“ gde ćete se upoznati sa svim dostignućima đerdapske gastronomije? Ponudiće vam se  proja sa prazilukom i koprivama,  dunavski „morski plodovi“, kuvani vlaški sir na roštilju. Uživajte u autentičnim ukusima Đerdapa i iskusite način života pored Dunava.

 

Tačke od interesa u okolini

Restoran Lepenska ribica
Lokacija: Lepenski Vir
Čuveni Boljetin
Lokacija: Lepenski Vir
Čudesno Tumane
Lokacija: Lepenski Vir
Gvozdena kapija
Lokacija: Lepenski Vir
Praistorijski vremeplov - Lepenski Vir - Upoznajte Lepence
Lokacija: Lepenski Vir

Brošure i vodiči

Preuzmi "Heritage walk&Talk" aplikaciju

Download App

Vidikovac Svač

Vidikovac Svač - Ulcinj
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Restoran Shasi

Restoran Shasi - UIcinj
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Karaula Fraskanjel

Karaula Fraskanjel - Ulcinj
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Crkva Svetog Jovana Krstitelja

Crkva Sv. Jovana Krstitelja - Ulcinj
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Crkva Svete Marije

Crkva Svete Marije - Ulcinj
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Šasko jezero

Šasko Jezero - Ulcinj
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Vinarija Bogojević

Vinarija Bogojević - Podgorica
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Vila Oblun

Vila Oblun - Podgorica
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Skadarsko jezero

SKadarsko jezero - Podgorica
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Hotel restoran ABC

Hotel ABC - Leskovac
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Restoran Groš

Restoran Groš - Leskovac
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Brdo Hisar

Brdo Hisar - Leskovac
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled

Narodni muzej Leskovac

1280px-Narodni_muzej,_Leskovac_04
Klikni na sliku iz galerije za veći pregled